“ศ.ดร.อมร พิมานมาศ” เสนอพัฒนาวิศวกรเฉพาะทางให้ทันเทคโนโลยีสมัยใหม่ พร้อมสร้างเครือข่ายความร่วมมือทั้งในและต่างประเทศ

ความปลอดภัยของงานก่อสร้างต้องเริ่มต้นมาจากความรับผิดชอบของคน และต้องพัฒนาให้ทันความซับซ้อนของเทคโนโลยี นี่คือโจทย์ที่เชื่อมบทบาทของ ศ.ดร.อมร พิมานมาศ นายกสมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทย และอาจารย์ประจำคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จากผู้เชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมโยธาและแผ่นดินไหว สู่การพัฒนาวิศวกรเฉพาะทางให้ทันเทคโนโลยีสมัยใหม่ พร้อมทั้งสร้างเครือข่ายความร่วมมือทั้งในและต่างประเทศ เพื่อยกระดับมาตรฐานวิศวกรไทยสู่ระดับสากล
เสนอเพิ่มสาขาชำนาญเฉพาะทาง อุดช่องโหว่ปัญหาก่อสร้าง
ศ.ดร.อมร พิมานมาศ กล่าวว่า ในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา โครงสร้างอาคารและเครนในโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ของประเทศไทย มักเกิดอุบัติเหตุร้ายแรงอยู่บ่อยครั้ง แม้ระบบวิศวกรรมของไทยจะมีการวางโครงสร้างตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ ผ่านผู้ควบคุมงานและบริษัทที่ปรึกษาควบคุมงาน แต่ในทางปฏิบัติกลับพบการละเลยหน้าที่ซ่อนอยู่ ทั้งการมีชื่อผู้ควบคุมงานในเอกสาร แต่ไม่มีผู้ตรวจสอบการทำงานจริง การละเลยหรือร่วมกันข้ามขั้นตอนการตรวจสอบ รวมถึงการนำวัสดุที่ไม่ได้มาตรฐานมาใช้ในโครงการ ซึ่งถือเป็นความล้มเหลวทางวิศวกรรม
สำหรับการแก้ไขช่องโหว่เหล่านี้ ศ.ดร.อมร เน้นย้ำว่าจำเป็นต้องดำเนินควบคู่กันทั้งการกำกับให้ผู้เกี่ยวข้องโดยเฉพาะวิศวกรที่อยู่หน้างานให้รับผิดชอบต่อหน้าที่ และมีจรรยาบรรณในการทำงาน ที่สำคัญวิศวกรจะต้องมีความรู้และความเชี่ยวชาญที่แท้จริงกับงานที่ทำ เนื่องจากวิชาชีพวิศวกรรมเป็นความรู้เฉพาะทาง จึงเป็นที่มาของข้อเสนอให้พัฒนาระบบรับรองความชำนาญเฉพาะทาง เพื่อให้การออกแบบและควบคุมงานแต่ละประเภทอยู่ภายใต้การดูแลของวิศวกรที่มีความรู้และทักษะตรงกับงาน โดยได้เสนอให้กำหนด “สาขาความชำนาญเฉพาะด้าน” ขึ้น เช่น สาขาออกแบบอาคารสูงรับแผ่นดินไหว และสาขาควบคุมงาน Launcher โดยให้สมาคมวิชาชีพจัดหลักสูตรอบรมและสภาวิศวกรทำหน้าที่อนุมัติและจัดสอบ
วิศวกรยุคใหม่ ต้องรู้เท่าทันและใช้ AI ให้เป็น

นอกจากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านแล้ว การพัฒนาทักษะวิศวกรให้ทันเทคโนโลยีเป็นเรื่องสำคัญ เนื่องจากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) มีบทบาทสำคัญในชีวิตประจำวันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จึงมีการนำ AI มาใช้อย่างแพร่หลายรวมทั้งงานวิศวกรรม การประยุกต์ใช้ AI ในงานวิศวกรรมอย่างมีจริยธรรม จะต้องให้ AI เข้ามาเป็นผู้ช่วยวิศวกรแทนที่จะนำข้อมูลจาก AI มาใช้ทั้งหมด เนื่องจากAI บางครั้งอาจมีพฤติกรรมสร้างข้อมูล โดยอ้างอิงกฎหมายและมาตรฐานที่ไม่ถูกต้อง หรือเรียกว่า AI Hallucination ซึ่งยังมีวิศวกรบางส่วนนำ AI ไปใช้งานอย่างผิดวิธีโดยไร้การตรวจสอบ จึงจำเป็นต้องจัดทำคู่มือและแนวปฏิบัติการใช้ AI แบบมีจริยธรรม ยกตัวอย่างเช่น คู่มือแนวทางการใช้ AI ของ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เพื่อให้ผู้ใช้งานเปิดเผยการใช้ AI ในขั้นตอนการจัดทำผลงานวิจัย เพื่อความโปร่งใสและตรวจสอบได้

นอกจากนี้ ศ.ดร.อมร ยังมีแนวคิดที่จะจัดตั้ง “สมาคมโครงสร้างอัจฉริยะ” (Smart Infrastructure Sensor) โดยมีเป้าหมายเพื่อนำเทคโนโลยีใหม่ ๆ เช่น BIM (Building Information Modeling) โดรน ระบบเซนเซอร์ และระบบ Structural Health Monitoring มาบูรณาการรองรับโครงสร้างพื้นฐานและอาคารในประเทศไทย ซึ่งขณะนี้ได้ร่างข้อบังคับเสร็จสิ้น และกำลังอยู่ระหว่างการยื่นขดทะเบียนจัดตั้ง โดยมี ศ.ดร.อมร เป็นแม่ทัพใหญ่ รวมถึงการต้องการเห็นการจัดตั้ง “คณะทำงานร่วมระหว่างสภาวิชาชีพ” ระหว่างสภาวิศวกร สภาสถาปนิก และสภาวิชาชีพวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย เพื่อหารือร่วมกันและเชื่อมโยงชุดข้อมูลกำลังคนด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และวิศวกรรมให้เป็นชุดเดียวกัน
ผลักดันแก้กฎหมายวิศวกร พัฒนาคนให้ทันเทคโนโลยีใหม่

จะเห็นได้ว่าการพัฒนาวิศวกรไทยให้ทันเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา เพื่อยกระดับมาตรฐานวิศวกรไทยสู่ระดับสากลเป็นเรื่องสำคัญ อย่างไรก็ตาม การพัฒนากำลังคนในปัจจุบันยังมีข้อจำกัดจากพระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542 กำหนดสาขาวิศวกรรมควบคุมไว้เพียง 7 สาขาหลัก ซึ่งไม่สอดรับกับบริบทปัจจุบันที่ต้องการทักษะใหม่ ๆ เช่น วิศวกรรมปัญญาประดิษฐ์ Data Center เทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม และเป้าหมาย Net Zero ศ.ดร.อมร จึงตั้งเป้าแก้ไข พ.ร.บ. วิศวกร ให้สำเร็จ พร้อมจับมือกับกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เพื่อพัฒนาบุคลากรให้เป็นกลไกขับเคลื่อนประเทศ (Next Growth Engine) ในทุกอุตสาหกรรม ผ่านภาวะผู้นำที่มีประสบการณ์บริหารงานจริง การลงพื้นที่ และการผ่านงานกรรมาธิการในรัฐสภา
“การพัฒนากำลังคนจึงถือเป็นรากฐานสำคัญของวิศวกรรมไทย พร้อมเปิดโอกาสให้วิศวกรได้เรียนรู้เทคโนโลยีและแลกเปลี่ยนเทคโนโลยีและประสบการณ์กับประเทศในสมาชิกอาเซียน เป้าหมายของเราคืออยากเห็นประเทศไทยเป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางวิศวกรรมในภูมิภาคอาเซียน และต่อยอดเป็นงานประชุมวิชาการระดับภูมิภาคที่ชื่อว่า ‘Growth Engine of ASIA” ศ.ดร.อมร กล่าว
เสนอทุนวิจัยเร่งด่วน อนุมัติใน 72 ชั่วโมง หนุนงานวิจัยใช้ได้จริง
นอกจากบทบาทของนายกสมาคม TSEA และผู้เชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมโยธาและแผ่นดินไหวแล้ว ในบทบาทของความเป็นอาจารย์ ศ.ดร.อมร ยังมีผลงานวิจัยที่ตีพิมพ์วารสารวิชาการต่างประเทศอย่างต่อเนื่อง ซึ่งได้ขับเคลื่อนนวัตกรรมวิศวกรรม 3 ด้าน ได้แก่
ด้านที่ 1 โครงสร้างอัจฉริยะและระบบเซนเซอร์ เพื่อตรวจวัดความเค้นและความเครียดของอาคารและสะพานเก่า พร้อมจัดตั้งสมาคมโครงสร้างอัจฉริยะบูรณาการระบบ BIM โดรน และระบบติดตามสุขภาพโครงสร้าง
ด้านที่ 2 การก่อสร้างเชิงอุตสาหกรรมและโมดูลาร์ ที่เน้นการออกแบบชิ้นส่วนสำเร็จรูป (Precast) ให้ถอดประกอบและนำไปใช้ใหม่ได้ เพื่อมุ่งสู่ Net Zero และ Net Positive ในที่สุด
ด้านที่ 3 วัสดุวิศวกรรมขั้นสูง เช่น คอนกรีตกำลังสูงพิเศษ (Ultra-High Performance Concrete: UHPC) ที่ผสมซิลิก้าฟูมให้กำลังอัดพุ่งสูงถึง 1,500–2,000 kg/cm² ช่วยลดขนาดและน้ำหนักโครงสร้าง รวมถึงการพัฒนาคอนกรีตซ่อมแซมตัวเองได้และวัสดุคอมโพสิต FRP ที่มีกำลังสูงกว่าเหล็กหลายเท่า
“สำหรับทิศทางทุนวิจัยของประเทศ โดยสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) สองหน่วยงานสำคัญในระบบวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (ววน.) ของประเทศไทยกำลังมุ่งเน้นการนำงานวิจัยไปใช้ประโยชน์จริงทั้งในเชิงนโยบายและการออกกฎหมาย ซึ่งเราได้การเสนอจัดตั้ง “ทุนวิจัยแบบเร่งด่วน” ที่อนุมัติทุนได้ภายใน 72 ชั่วโมง แทนระบบทุนวิจัยแบบเดิมที่ต้องใช้เวลาพิจารณานานถึง 6 เดือน” ศ.ดร.อมร กล่าว
จับตาความเสี่ยงแผ่นดินไหวกรุงเทพฯ ผลักดันติดตั้งเซ็นเซอร์ติดตามความปลอดภัยอาคาร
ย้อนกลับไปในวันที่กรุงเทพมหานครเผชิญกับแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในปีที่ผ่านมา ศ.ดร.อมร อธิบายถึง ความเสี่ยงของกรุงเทพฯ ที่อาจมีแนวโน้มเกิดแผ่นดินไหว เนื่องจากมีเชื่อมโยงกับแหล่งกำเนิดแผ่นดินไหว 3 แห่ง ได้แก่ รอยเลื่อนสะกายในเมียนมา กลุ่มรอยเลื่อนศรีสวัสดิ์และเจดีย์สามองค์ในกาญจนบุรี และรอยต่อแผ่นเปลือกโลกในมหาสมุทรอินเดีย ขณะที่ชั้นดินเหนียวอ่อนใต้กรุงเทพฯ เป็นอีกปัจจัยที่อาจขยายแรงสั่นสะเทือนและทำให้อาคารเกิดการสั่นพ้อง การส่งผ่านความเครียดจากแผ่นดินไหวบริเวณรอยเลื่อนสะกายตอนบน อาจกระตุ้นให้รอยเลื่อนตอนล่างที่อยู่ห่างจากกรุงเทพฯ ประมาณ 500–600 กิโลเมตร เกิดการเลื่อนตัวเร็วขึ้น

ความเสี่ยงดังกล่าวจึงนำมาสู่ข้อเสนอให้ใช้เทคโนโลยีติดตามพฤติกรรมอาคารตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อเพิ่มข้อมูลประกอบการประเมินความปลอดภัย โดยสมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทยมีโครงการนำร่องติดตั้งที่โรงพยาบาลราชวิถี, อาคาร สตม. เมืองทองธานี และโรงเรียนชุมชนบ้านป่าก่อดำ จังหวัดเชียงราย ขณะนี้กรมโยธาธิการและผังเมือง กำลังอยู่ระหว่างร่างกฎกระทรวงกำหนดให้อาคารบางประเภทและโรงพยาบาลติดตั้งเซ็นเซอร์ตรวจวัดการโยกตัวของอาคาร เพื่อช่วยให้ประชาชนตัดสินใจอพยพหรือกลับเข้าใช้อาคารได้อย่างรวดเร็ว
มองวิศวกรรมทั้งระบบ เชื่อมอาคารกับเมืองรับมืออุทกภัย
สำหรับโจทย์อุทกภัยในกรุงเทพฯ ศ.ดร.อมร มองว่า การจัดการน้ำต้องเชื่อมโยงตั้งแต่ระดับอาคารไปจนถึงภาพรวมของเมือง ทั้งการกำหนดให้โครงการเอกชนมีบ่อหน่วงน้ำ การจัดหาพื้นที่แก้มลิง และการเพิ่มประสิทธิภาพระบายน้ำลงสู่ทะเล โดยต้องวางผังเมืองและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานให้สอดคล้องกัน สะท้อนมุมมองต่อบทบาทวิศวกรรมที่ต้องมองไกลกว่าความแข็งแรงของสิ่งปลูกสร้างแต่ละแห่ง ไปถึงการทำงานร่วมกันของทั้งระบบ เพื่อให้เมืองเติบโตพร้อมกับความสามารถในการรับมือภัยพิบัติ และให้ประชาชนใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัย
